نشریه خط

نشریه تحلیلی هنر و طراحی

نشریه تحلیلی هنر و طراحی

پیش ‌نهاد ویژه

توسط زهرا اردکانی ؛ ۱۱ مهر ۱۳۹۶

 ۱۸ مرداد ماه سال ۱۳۹۶، روزی بود که بار دیگر همۀ ایرانیان فارغ از تفاوت‌هایشان شانه به شانۀ یکدیگر، در برابر دشمن خارجی متحد و یک‌پارچه ایستادند. در این روز بزرگ جوانی بیست و پنج‌ساله به دست ناپاک مسلمان نماهای داعش به قربانگاه فرستاده شد تا سرش را در راه باورها و اعتقاداتش فدا نماید. 

شهید محسن حججی، متولد ۱۳۷۱ در شهر نجف آباد اصفهان بود که در  مرداد ماه امسال طی عملیاتی در منطقه مرزی بین سوریه و عراق توسط نیروهای تروریستی داعش به اسارت درآمد. وی دهمین عضو از لشکر زرهی ۸ نجف اشرف بود که پس از دو روز نیروهای داعش با انتشار فیلمی سنگدلانه، خبر کشته شدن وی را اعلام نمودند.

خبر شهادت محسن حججی بازتاب وسیعی در ایران داشت و شخصیت‌های مختلف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و هنری به این واقعۀ دردناک واکنش نشان دادند و خود را در غم این غیور مرد ایرانی شریک دانستند. در این میان نهضت مردمی پوستر انقلاب نیز، صد و بیست و هشتمین مجموعه پوستر خود را با عنوان «سری به نیزه» منتشر نمود. این مجموعه شامل ۲۹ پوستر از ۲۶ طراح مختلف از سراسر کشور است که با موضوعیت شهادت مظلومانۀ شهید حججی شکل گرفته است. 

در این آثار هر هنرمند سعی نموده تا از جهتی خاص به موضوع شهادت این جوان انقلابی بپردازد، به‌طوری‌که در برخی از پوسترها مستقیماً از تصویر محسن حججی استفاده شده، و یا در بعضی دیگر از آثار به طور غیر مستقیم به مسئلۀ سر بریدۀ او اشاره گردیده است. هم چنین تعدادی از آثار نیز با بهره‌گیری از تایپوگرافی نام او شکل گرفته‌اند، با این حال نکتۀ محسوس در غالب این پوسترها مرتبط ساختن این حادثه با واقعۀ عظیم کربلا است.

زهرا کشاورز ؛ ۲۷ مهر ۱۳۹۶
مرضیه اصلانی ؛ ۱۱ مهر ۱۳۹۶
زهرا اردکانی ؛ ۵ مهر ۱۳۹۶
نرگس کیان مهر ؛ ۲۴ شهریور ۱۳۹۶

شهر بدون خاطره

تاریخ نشر : دوشنبه / ۱۳ دی ۱۳۹۵

ساکنین شهر برمی‌خیزند و روز آغاز می‌شود. شهر در التهاب روزانه‌ی خود، انسان‌ها را که امروزه عابرتر از هر زمانی هستند درخود جای داده است. عابرانی با نیازهای متعدد، گاه مشترک و گاه متفاوت. سلسله مراتب فضاهای عملکردی در شهر درست مانند یک خانه عمل می‌کند. همانگونه که یک خانه باید برای استراحت، خواب، نشستن، پذیرش مهمان، تلویزیون دیدن، مطالعه، ارتباط با بیرون، آرامش، پخت و پز، برسنج‌های آسایشی1، فعالیت‌های شخصی انسان‌ها و... راه‌حل داشته باشد، شهر نیز باید بتواند نیازهای بسیاری را برطرف کند. نیازهایی مانند سکونت، بازی کودکان، گردش شهروندان، خرید، بهره‌مندی از طبیعت، عبور و مرور کم خطر، سهولت دسترسی‌ها، نوازش چشم و گوش، گردهمایی‌های خرد و کلان و... . در شهر تهران مدتهاست که تمرکز اصلی متولیان محترم شهری بر تامین زیرساخت‌های یک شهر مدرن و روزآمد (به درست یا به غلط) استوار شده و بخش عمده‌ی نیازهای دیگر شهروندان را تحت تاثیر خودش قرار داده است. نظیر نیازهای انسانی و طبیعی شهروندان (در معنای حقیقی کلمه) که در ابعاد گسترده‌ای مغفول مانده‌اند و اگر نخواهیم اغراق کنیم می‌توان گفت به مرحله‌ی نگران کننده‌ای رسیده است. از بارزترین نیازهای بی‌پاسخ در شهر، نیاز انسان‌ها به تجمع، تعامل و دیدار است. تهران امروزی برخلاف ظاهر شهروند‌پذیر و سخاوتمندانه‌ی خود، عموما نمی‌تواند فضاهای مناسبی برای گرد آمدن انسان‌ها را فراهم کند و شهروندانی که توان مداخله در اصول صلب طراحی شهرشان2 را ندارند، با ایجاد فضاهای دیگر خودخواسته به این نیاز پاسخ می‌دهند. پرکاربردترین این فضاهای خودخواسته: کافه.

 

امروزه تعداد زیادی کافه در گوشه کنار شهر رشد کرده‌اند. از دلایل اصلی شکل‌گیری این میزان کافه در شهر، فارغ از زیرساخت‌های فرهنگی، می‌تواند تلاش شهروندان برای پیدا کردن فضاهای تعاملی و گردهمایی باشد. فضا‌های تعاملی در شهر به میزان کافی موجود نیستند و همین امر فضاهای موجود را نیز با ازدحام و گاه ناهنجاری‌های اجتماعی مواجه کرده است. در این وضعیت انسان‌ها به‌طور طبیعی شروع به شکل‌دهی فضاهایی برای ملاقات شهروندان و گاه تعاملات گسترده‌تر به بهانه‌های فرهنگی می‌کنند. به سبب نیازسنجی مناسب، کافه‌ها با جمعیت قابل توجه مشتریان (چه در مرکز شهر و چه در مناطق کم جمعیت‌تر) روبرو می‌شوند و همین وضعیت موجب پیدایش کافه‌های بیش‌تر می‌گردد. کافه‌ها با اسلوب و شیوه‌ی کاری امروز، خاستگاه غیر ایرانی دارند. عملکرد فضاهای مشابه در شهرهای ایرانی با کافه‌های امروزی متفاوت بوده است.

پیش از این‌ها وجود فضاهایی نظیر مساجد، میادین محلی، تکایا و... بستر مناسب و اجتناب ناپذیری برای برقراری تعاملات بین شهروندان را فراهم می‌آورده. آن‌هم در شهرهای ایرانی که تمرکز بر حریم افراد و حریم خانواده غیرقابل انکار است و همین مساله ضرورت وجود عرصه‌های تعاملی در شهر را تقویت می‌کند. هم‌چنین وجود مراسم و آیین‌های جمعی که انسان‌ها را در بزنگاه‌های مهم گرد یکدگر می‌آورد. و اما در نزدیک‌ترین شباهت با شیوه‌ی کار کافه‌های امروزی، سال های نه چندان دور قهوه‌خانه‌ها در سطح شهر شکل می‌گرفتند. قهوه‌خانه‌های سنتی خصوصا در نواحی نزدیک بازار، محل تجمع کاسبان و احیانا جوانان محل در اوقات بیکاری بوده است. تضارب آرا، دید و بازدیدهای محلی و انسجام روابط بین افراد از اثرات وجود و دلایل تداوم قهوه‌خانه‌ها در شهر بوده است. ولیکن کافه‌ها با تفاوت عملکردی خود گروه‌های دوستان جوان را از نقاط مختلف شهر جمع می‌کنند. در فضایی که نه نشانی از بسترش دارد و نه از فرهنگ مصرف‌کنندگانش. وجود عرصه‌هایی مانند مساجد، حسینیه‌ها و پارک‌ها در سطح شهر "به جهت برقراری تعامل" بیش‌تر توسط اقشار میان‌سال جامعه مورد استقبال است و بنابر دلایلی توان جذب جوانان زیادی را ندارد. 

با این اوصاف جای تعجبی هم نیست که کافه‌ها کم‌تر بهره‌ای از موتیف‌های آشنای بومی داشته باشند. در شهری که انسان‌ها نشان‌های بومی خود را بی آن‌که تقصیری داشته باشند فراموش کرده‌اند، نمی‌توان انتظار ترجمانی بومی از یک فضای غیربومی داشت. با این رویه کافه‌ها تبدیل به نقاط کانونی در شهری مشوش شده‌اند که در گنجاندن این تعداد شهروند و پذیرش آنان رقیبی جز خود ندارند. دیدارهای دوستانه، رویدادهای خاطره انگیز، رویدادهای فرهنگی و... از سطح شهر به این مکان‌ها کشیده می‌شود و عملا نقش شهر در ساخت خاطرات جمعی برای شهروندان رنگ می‌بازد. رنگ باختنی که با هیچ زیرساخت مدرن شهری، خطوط حمل و نقلی سریع، ساختمان بلند مرتبه و حتی پارک‌های عظیم متمرکز در نقاط شهر جبران نمی‌شود. تصور آینده‌ای که این شهروندان در خواهند داشت و میزان احساس مسئولیتشان در برابر این شهر، تصویر امید بخشی نیست. ارتقاء تلقی قانون‌گذاران و متولیان محترم شهری نسبت به فضای شهری، ویژگی‌ها و ضرورت‌های آن گام اصلی و ابتدایی در راستای حل این چالش‌ها است.


1- برسنج آسایشی (پارامتر آسایشی) شامل مواردی نظیر سیستم گرمایشی، سرمایشی، تهویه مطبوع و... می‌شود که ناظر بر آسودگی فیزیکی کاربران است.
2- مواردی نظیر تراکم، کاربری، طرح تفصیلی، ضوابط نما و سایر احکام ناظر بر ساخت و ساز که ضمن داشتن نمود شهری فاقد انعطاف لازم و مورد به مورد هستند.
درباره نویسنده
من "فردین طهماسبی" یکی از نویسندگان سایت خط هستم

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی
زهرا کشاورز ؛ ۱۱ مهر ۱۳۹۶
زهرا کشاورز ؛ ۲۰ شهریور ۱۳۹۶
فاطمه سادات تهامی ؛ ۲۶ تیر ۱۳۹۶
زهرا اردکانی ؛ ۹ تیر ۱۳۹۶
مرضیه اصلانی ؛ ۴ تیر ۱۳۹۶
زهرا اردکانی ؛ ۱۲ خرداد ۱۳۹۶
درباره خط
چگونه با خط هم‌کاری کنیم؟
دوستان خط
تماس با خط
طراح قالب : گلبرگ دانلود